1397/11/04 پنج شنبه

نیمه شعبان سالروزولادت حضرت ولي عصرمهدي موعود (عج) بر عموم مسلمين جهان مبارك باد......قال الكاظم عليه السلام: يُغيبُ عن أبصار الناس شَخصُهُ و لايُعيبُ عن قُلوب‌المؤمنين ذِكره؛ او (حضرت مهدي عجل‌الله‌تعالي‌فرجه الشريف) از ديده مردم پنهان مي‌شود، ولي يادش در دلهاي مؤمنين هيچگاه فراموش نمي‌شود

  
 

تاريخ نشر: 8/12/1388

مبحث: مقالات تخصصي

نويسنده: administrator

منبع:

مطالعات: 1336

بازگشت >>
نظرسنجي: ( 1 راي) 
  آسيب شناسي فرهنگ انتظار و سنّت هاي عاشورايي
خلاصه:

 علي فخيمي

مقدمه
هر امر مهمي به نسبت اهميتش، در معرض خطرها و آسيب هايي است و معارف مهم انتظار و عاشورا نيز از اين قاعده مستثني نيست و انديشه هاي مهدوي و عاشورايي نيز چون هر انديشه و فرهنگي، آفت ها و آسيب هايي دارد كه اگر به آن ها توجه نشود و به موقع براي بر طرف ساختن آن ها اقدام نگردد، آثار منفي و مخرّبي بدنبال خواهد داشت.
هر فرهنگي متناسب با قدرت و تأثيرگزاري كه دارد، ممكن است دچار آفت هايي شود. فرهنگ انتظار نيز آيندۀ روشني براي انسان به ارمغان مي آورد اما برداشت هاي غلط از اين فرهنگ و مباحث آن، از جمله آسيب هاي جدّي به شمار مي آيد.
برداشت هاي غلط از انتظار، بصيرت را از انسان مي گيرد بطوري كه حتّي اگر ديگران را در حال گناه ببينيم، نسبت به آن ها بي توجه مي شويم.
شهادت سالار شهيدان حضرت اباعبدالله الحسين(ع) يكي از سرمايه هاي گرانقدر عزاداري ماست كه شيعه را حفظ كرده و به تعبير حضرت امام(ره) اسلام در بقاي خودش مديون عاشورا است و تأكيد ائمۀ هدي(ع) بر پاسداشت آن روز بزرگ، فراوان است اما در طول تاريخ، اين سرمايه در معرض انحراف و خطرها بوده است. آسيب هايي مي تواند اين سرمايه هاي عظيم را تهديد بكند كه يكي از آن ها، تحريفات واقعيت عاشورا است.
عاشورا و مكتب ائمه(ع) براي ما يك سرمايۀ بزرگ است و سرمايه هر قدر ارزنده تر باشد، صاحب سرمايه بيشتر مراقبت مي كند كه آسيبي به آن نرسد. بنابراين به همان دليل كه اين سرمايه براي ما ارزنده است بايد در برابر آسيب ها و خطرات و انحرافاتي كه آن را تهديد مي كند، حساس باشيم.
پس از آفرينش عاشورا توسط شهيدان كربلا و تبديل آن به يك فرهنگ توسط اهل بيت(ع)، اين فرهنگ عظيم انساني، نيازمند صيانت و حفاظت بوده و هست؛ صيانت در برابر امواج بنيان كن جهالت و عداوت ها، حفاظت از آسيب هاي دوستان نادان و دشمنان دانا، تلاش و مجاهدت در برابر فراموشي عاشورا يا اهداف آن، مقاومت در برابر تحريفات گوناگون لفظي و معنوي.

چكيده
اگر عاشورا نبود، انتظار مفهوم پيدا نمي كرد قيام حضرت مهدي(عج) تداوم بخش قيام حضرت سيدالشهدا(ع) است و هدف از تمام برنامه ها در ماه محرم، زنده نگه داشتن فرهنگ انتظار است. آنچه امام حسين(ع) در روز عاشورا در باب امر به معروف و نهي از منكر فرمودند، حضرت مهدي(عج) با توجه به اتفاقاتي كه بين دو قيام عاشورا و آخرالزمان افتاده اند، تأكيد خواهند كرد. شكّي نداريم كه ماه محرم و صفر مي¬تواند فرهنگ انتظار را در جامعه بالا ببرد و به جامعه آگاهي دهد كه هدف از انتظار چيست و منتظر واقعي چه كسي است.
انتظار براي ظهور موعود آسماني ـ امام عصر(عج) ـ يك اصل فكري، عقيدتي مقدّس در ميان شيعيان است اما اين انتظار بايد همراه با معرفت ايشان باشد به طوريكه گفته شده است، اگر كسي بميرد و معرفت امام عصر(عج) را نداشته باشد، به مرگ جاهلي مرده است.
بدون شك، انتظار بدون خودسازي و مجاهدت بانفس و شفقت بر خلق، يك شوخي تلخ است، يك فريب است و ما را فرسنگ¬ها از حق و حقيقت دور مي كند و آسيب ها و فرهنگ انتظار مواردي است كه غفلت از آن ها موجب سستي اعتقاد آدمي به اصل وجود امام(عج) با ابعاد مختلف شناخت آن بزرگوار مي شود.
متأسفانه واقعۀ كربلا آن گونه كه شايسته و بايسته است در هنر و انديشه و ادبيات داستاني ما جايگاه حقيقي خود را پيدا نكرده و جز بخش بسيار اندكي از اشعار و چند نقاشي و تابلوي ارزش مند، اين رويداد عظيم، فقط در فرهنگ عاميانه بستر اجتماعي يافته و بدليل همين بضاعت اندك پژوهشي و ادبي، پيوسته دچار تحريف و آسيب شده است. مقايسۀ ساده اي بين توهم مصلوب شدن حضرت مسيح(ع) كه از جمله انحرافات بارز دين مسيحيت مي باشد و بهره برداري عظيم جهان مسیحیت از اين رويداد كه اشعار، داستان¬ها، آثار موسيقي، نقاشي و انواع هنرها كه به كرات ديده مي شود با آثار خلق شده از واقعۀ عاشورا، به خوبي غفلت ما را از اين رويداد عظيم نشان مي دهد.
عاشورا سند سرفرازي مسلمانان و وجه تمايز بين حق و باطل است و غفلت از پيام و زيبايي هاي آن نمي تواند امري اتفاقي باشد. اين واقعۀ باشكوه، پُر از رمز و رازها و پيام هايي است كه مي تواند موجب خلق بزرگ¬ترين، فاخرترين و باشكوه ترين رمان ها، نمايش نامه ها، تابلوهاي هنري و آثار عظيمي موسيقيايي باشد.

مفهوم آسيب شناسي:
آسيب عاملي است كه سبب اختلال و ناهنجاري و آفت در پديده ها مي شود و آسيب شناسي به معناي بازشناسي اختلال هاي مفهومي و مصداقي بحث است. در معارف مهدوي نيز هرگاه مفاهيم و آموزه ها، با بدفهمي و يا بصورت نابجا القا شود، آسيب هاي چشم گيري آشكار خواهد شد. و بايد كج روي ها و كج انديشي هایي كه تاكنون در اين موضوع صورت گرفته است، بازشناسي شده و ديدگاه هاي مهدوي بدور از اختلال-هاي مفهومي و مصداقي، بيان شوند.

اهميت موضوع آسيب شناسي فرهنگ مهدويت:
آسيب ها در فرهنگ مهدويت، مواردي است كه غفلت از آن ها موجب عدم اعتقاد آدمي به اصل وجود امام(ع) با ابعاد مختلف شناخت آن بزرگوار مي شود و گاهي نيز گرايش به افراد يا مجموعه هاي منحرف را در پي دارد. از اين رو بايد براي شناختن اين كج روي ها و كج انديشي ها اقدام جدّي شود. به بيان ديگر بايد به پيدايش و تهذيب مفاهيم و مصاديقي كه تاكنون وارد اين فرهنگ شده است، پرداخت. در غير اين صورت هرگونه برنامه ريزي براي نهادينه سازي اين فرهنگ، بي نتيجه خواهد بود. كساني كه بدون توجه به بحث آسيب ها وارد عمل مي شوند، همچون باغباني مي مانند كه بدون توجه به آفت ها، مشغول كشت و كار شود كه قطعاً در اين صورت اين كشت و كار ثمره اي براي او نخواهد داشت.

آسيب شناسي سياسي ـ اجتماعي فرهنگ انتظار:
باور به ظهور منجي و نجات بخش آسماني با ويژگي¬هاي روشن و از پيش تعيين شده و انتظار ظهور او، از اعتقادات و باورهاي ريشه دار و اساسي شيعيان است. دکتر شريعتي با بيان اين مطلب كه مسئلۀ انتظار و اعتقاد به امام زمان و اصل انقلاب نهايي در انتهاي تاريخ، در تلقّي ها و قالب هاي اعتقادي و ذهني گوناگون به طور مختلف برداشت مي شود، بطور كلّي مفهوم انتظار را در دو عنوان طبقه بندي مي كند: «مثبت و منفي.
انتظار منفي که در واقع القاكنندۀ انفعال سياسي و تقديرگرايي است، بزرگ ترين سلاح براي دفاع از وضع موجود و بزرگ ترين عامل براي توجيه فسادي كه روزبه روز تشديد مي شود، است.
ـ اما انتظار مثبتی كه در حقيقت قرائت و تعبير دكتر شريعتي بشمار مي آيد ـ نه تنها از انسان سلب مسئوليت نمي كند بلكه مسئوليت او را در سرنوشت خودش، سرنوشت حقيقت و سرنوشت انسان، سنگين، فوري، منطقي و حياتي مي كند. اين گونه انتظار با مبارزه بر ضد وضع موجود توأم است».

مهم ترين آسيب هاي انتظار:
پس از روشن شدن مفهوم آسيب شناسي و اهميت آن در مباحث مهدوي، به چند نمونه از مهم ترين از آسيب-هاي مهمی که فرهنگ مهدويت را تهدید می کند و پيش از ظهور و در دوران غيبت رُخ مي نمايند، اشاره مي-كنيم:
1ـ برداشت هاي انحرافي از مفهوم انتظار:
تفسيرها و برداشت هاي نادرست از موضوعات اين فرهنگ اسلامي، از آسيب هاي مهمی است که فرهنگ مهدويت را تهدید می کند. درك و دريافت غلط از مفهوم «انتظار» سبب شده است، بعضي گمان كنند كه چون اصلاح جهان از فساد به دست امام عصر(عج) خواهد بود، در برابر تباهي ها و ناهنجاري ها هيچ وظيفه اي نداشته و بايد بي تفاوت بود و دست روي دست گذاشت چرا كه همه چيز بر عهدۀ ايشان است. اين نوع انتظار، انتظار منفي و يا ويران گر است كه امام خميني(ره) در اين باره دسته هاي مختلفي را بر شمرده اند:
1. افرادي كه انتظار فرج را به نشستن در مساجد، حسينيه، منزل و دعا كردن براي فرج مي دانند.
2. بعضي ديگر انتظار فرج را اين گونه معنا مي كنند كه ما به اين كه در اين جهان و بر ملّت چه مي گذرد، كار نداشته باشيم. تنها تكاليف خود را ادا كنيم تا حضرت بيايند و ان شاءلله همه چيز را دنبال كنند.
3. عده اي مي گويند عالم بايد پُر از معصيت بشود تا حضرت بيايند. ما نبايد امر به معروف و نهي از منكر كنيم تا گناه زياد و فرج نزديك شود و...
2ـ نشان دادن چهره اي خشن از امام عصر(عج):
برخي از افراد به علّت نداشتن آگاهی کامل از دين و بدون بررسي دقيق روايات و سند آن ها، به شنيده ها اكتفا كرده و چهره اي خشن از امام عصر(عج) ارائه مي دهند. در حالي كه بايد مهر و قهر در كنار هم مطرح شوند.
3ـ طرح مباحث غيرضروري:
گاهي افراد و مجموعه ها در قالب هاي گفتاري و نوشتاري، به بحث هایي روي مي آورند كه هيچ ثمري ندارد و ضرورتي براي طرح آن ها احساس نمي شود. مثلاً در خصوص محل زندگي حضرت كه به جزيرۀ خضرا معروف شده است، دو نظر مخالفِ هم وجود دارد. برخي آن را صحيح و معتبر و قابل استفاده دانسته¬اند و بعضي ديگر آن را مجعول و شبيه به افسانه مي¬دانند و مي¬گويند استناد به آن درست نيست. با اين همه، تكليف ما آگاهي از محل زندگي امام نيست و آنچه در روايات به آن تأكيد شده است، تکلیف ما معرفت امام، حركت در جهت رضايت امام مهدي(عج) و پيروي از آن حضرت در گفتار و كردار در زمينه¬سازي براي ظهور ايشان است.
4ـ تعجيل و شتاب زدگي:
يكي ديگر از آسيب¬ها، عجله داشتن در تحقق امر ظهور است. شتاب زدگي يا استعجال به معني خواستن چيزي قبل از رسيدن وقت آن و قبل از تحقق زمينه¬هاي لازم براي آن است. ظهور از از سنّت¬هاي الهي است و مانند همۀ سنّت¬ها بايد پس از تحقق همۀ شرايط و زمينه¬ها صورت گيرد بنابر اين براي وقوع آن، عجله بسيار نكوهش شده است.
5ـ تعيين وقت براي ظهور:
يكي ديگر از آسيب¬ها، تعيين وقت براي ظهور است، اگرچه گسترش شور و شوق عمومي براي ظهور حضرت حجّت(عج) پديدۀ مباركي است اما اگر اين پديده به تعيين زمان براي ظهور و اميدوار ساختن مردم به ظهور ايشان در زماني معيّن منجر گردد، جاي تأمل بسيار دارد زيرا بر اساس برخي روايات نقل شده از ائمۀ هدي(ع)، هيچ كس جز خداي تبارك و تعالي از زمان ظهور آگاهي ندارد و از اين¬رو، تعيين وقت براي ظهور، جايز نيست و حكمت الهي بر اين است كه وقت ظهور آن حضرت(عج) بر بندگان مخفي بماند لذا احدي نمي¬تواند زماني براي ظهور تعيين كند.
6ـ تطبيق نشانه¬هاي ظهور بر مصاديق خاص:
آسيبي كه پيوسته بعد از غيبت امام عصر(عج) وجود داشته است، مطابقت دادن نشانه¬هاي ظهور بر وضعيت هر زمان بوده است به اين معنا كه عده¬اي با خواندن يا شنيدن چند روايت در علائم ظهور، آن¬ها را با افراد يا حوادثي خاص تطبيق مي¬دهند اما آنچه آسيب و آفت است، مطالب و ادعاهايي است كه اين افراد با خواندن يك يا دو روايت، بدون تشخيص صحيح بودن آن¬ها و بدون بررسي آيات و روايات ديگر، مطرح مي¬كنند، يعني بدون داشتن تخصص، به اظهار نظر مي¬پردازند.
7ـ ملاقات¬گرايي:
از آسيب¬هايي كه در عصر غيبت براي منتظران رُخ مي¬نمايد، مدعياني هستند كه بي¬دليل يا به بهانۀ ساده¬ترين اتفاق، ادعاي ملاقات مي¬كنند با كساني كه تمام وظيفۀ خويش را ديدار حضرت مي¬پندارند و از وظايف اصلي خود غافل شده و افراد را تنها به اين عمل، به عنوان برترين وظيفۀ منتظر، فرا مي¬خوانند، در صورتي كه آنچه در عصر غيبت مهم است، توجه به دغدغۀ امام و عمل كردن به وظايف يك منتظر واقعي است. بنابر اين بايد دانست كه رسالت حضرت(عج) چيست و از منتظران خود چه انتظاري دارند؟ با استناد به روايات معتبر، مسلّم است كه امام(عج) از لحظۀ تولد براي ظهور خود دعا مي¬كرده¬اند و رسالت ايشان در همه حال، برنامه¬ريزي براي ظهور است و در هيچ جا ملاقات را از ما نخواسته¬اند، لذا دغدغۀ ما نيز بايد ظهور و مهيّا كردن زمينه¬هاي آن باشد.

آسيب شناسي سنّت هاي عاشورايي:
قبل از آسيب¬شناسي بايد از خود عزاداري حضرت اباعبدالله الحسين(ع) گفت تا با توجه به اهميت آن، عوارضي كه ممكن است به آن لطمه وارد كنند، مشخص شوند. عزاداري براي حضرت امام حسين(ع) هويت پيروان مكتب اهل بيت(ع) و هويت پيروان اسلام ناب محمدي(ص) را حفظ مي¬كند. قطعاً اگر نهضت عاشورا نبود، ما هويت مشخصي نداشتيم و در تاريكي¬هايي كه جاهليت اموي و عباسي بوجود آورده بودند، گم شده بوديم. تلاش حضرت امام سجاد(ع) براي محافظت از ابعاد نهضت عاشورا و كاري كه حضرت امام صادق(ع) براي اقامۀ عزاداري سيدالشهداء(ع) و ساير شهداي كربلا در عرفات و صفا انجام دادند، براي حفظ همين هويت بود. اينكه امام خميني(ره) فرمودند: «هر چه داريم از محرم و صفر است». و بارها تأكيد و توجيه مي-فرمودند: «محرم و صفر را زنده نگه داريد»، با همين هدف است كه اين هويت حفظ شود. قطعاً تفسير اين كلام نوراني حضرت رسول گرامي اسلام(ص) كه فرمودند: «حسين مني و انا من حسين»، همين است كه شهادت امام حسين(ع) موجب بقاي دين پيامبر(ص) شده و ما اسلام ناب محمدي را از نهضت عاشورا داريم. با توجه به اين جايگاه رفيع كه عزاداري حضرت اباعبدالله الحسين(ع) دارد، طبعاً باید براي مصون نگه داشتن آن از آسيب¬ها تلاش كنيم.

انواع آسيب ها
آسيب¬ها نيز انواع و اقسام دارند. يكي از آسيب¬ها اين است كه اصل عزاداري به بهانه¬هایي كنار گذاشته شود. چنين تلاش¬هاي خطرناكي را در سال¬هاي قبل از انقلاب اسلامي در ايران شاهد بوديم كه خوشبختانه ناكام ماند و بعد از پيروزي انقلاب اسلامي، همه موانع بر طرف شد و زمينه از هر نظر فراهم گرديد و عزاداري¬ها رونق گرفت.
نوع ديگر آسيب، تحريف محتوايي است. دروغ گفتن، مطالب خرافي بافتن و داستان¬سرائي¬های خلاف واقع، از مصاديق اين نوع آسيب هستند كه تازگي ندارند ولي متأسفانه در سال¬هاي اخير بيشتر شده است. دين خدا و امام حسين(ع) هيچ نيازي به اضافه كردن حتّي يك كلمه به آنچه در كربلا رُخ داده، ندارند. اصل واقعۀ كربلا و نهضت عاشورا به قدري قوي، درخشان و جذاب است كه اگر همان طور كه هست بيان شود، رجحان¬ها نفوذ مي¬كند و نيازي به اضافه كردن چيزي ندارد. البته بيان اين واقعیت¬ها در قالب¬هاي جذابي مثل شعر، نمايش، فيلم و بيان رسا و صداي گيرا اقدامات پسنديده¬اي هستند كه ميزان نفوذ را افزايش مي¬دهند و در جهان امروز كه اين امكانات هر روز جذاب¬تر و قوي¬تر مي¬شوند، بهره¬گيري از آن¬ها لازم است. نوع ديگر آسيب مربوط به ساختار عزاداري¬هاست كه در سال¬هاي اخير متأسفانه به شدّت رو به افزايش است و اساس دين و نهضت عاشورا را تهديد مي¬كند. شمايل¬هاي جعلي، رونق ابزارآلات موسيقي، ميدان¬دار شدن افراد بي-سواد و بي¬تعهد، اختراع سبك¬هاي موهن در اشعار و مراثي، تقليد از آهنگ¬هاي مبتذل، رواج حركات منافي با وقار و متانتي كه لازم مجالس و محافل منتسب به پيشوايان ديني است و عدم رعايت احكام ديني و شئون اخلاقي در عزاداري، از مصاديق اين نوع آسيب هستند.
با توجه به اين دو نوع اخير از آسيب¬ها، مي¬توان گفت اين پديده¬ها اصل عزاداري را به خطر مي¬اندازند و آن را بي¬محتوا مي¬كنند. ميان نهضت عاشورا و نسل¬هاي جديد، فاصله مي¬اندازند و دين را در قالب مجموعه¬اي از خرافات و امور سطحي و نامعقول معرفي مي¬نمايند. مطمئناً اگر با اين آسيب¬ها برخورد جدّي نشود، در آينده¬اي نزديك اين وضعيت به آسيب از نوع اول منتهي خواهد شد يعني زمينه براي انكار اصل عزاداري و رويگردان شدن مردم از آن فراهم خواهد گرديد. اين خطر بزرگي است كه هويت ما را از ما مي¬گيرد.
آسيب¬هاي ديگري كه در اين عرصه قابل ذكر است بر دو قسم است: يكي آسيب¬هاي محتوايي و ديگر آسيب¬های شكلي است.

آسيب هاي محتوايي:
1ـ طرح يك¬جانبۀ سيماي معصومين(ع):
طرح يك¬جانبۀ سيماي پيامبر(ص) و سایر معصومين(ع) در مجالس عزا و شادي اهل بيت(ع) و تنها جنبۀ قداست و ملكوتي امامان را مطرح كردن و بس.
2ـ غلو:
ديگر آسيب، طرح مسائل غلوآميز در عزاداري¬هاست و از اين رهگذر خود را مقدّس جلوه دادن. قرآن كريم از غلو نهي مي¬كند: «اي اهل كتاب! غلو در دين نكنيد و بر خدا جز حق نگوييد».
3ـ دروغ:
عرضۀ دروغ در اين عرصه¬ها، آفت ديگر اين مجالس است. ما معتقد نيستيم كه هدف، وسيله را توجيه كند و چون هدف مقدّس است، پس از دروغ استفاده شود.
4ـ مطالب ذلّت¬آميز:
طرح مطالب ذلّت¬آميز، تعبيرهایي همچون زينب مضطر و امام زين¬العابدين بيمار و... زیرا ذلّت از ساحت مقدّس اهل بيت(ع) بدور است.

آسيب هاي شكلي عزاداري:
1ـ استفاده از موسيقي مبتذل:
از آسيب¬هاي شكلي عزاداري¬ها، استفاده از موسيقي¬هاي لهوي و حرام در عزاداري¬هاست. برخي مداحان، ترانه¬هاي طاغوتي ديروز یا ترانه¬هاي لس¬آنجلسی امروز را گوش مي¬دهند، آهنگ همان آهنگ است، محتوا را عوض مي¬كنند. اين قطعاً حرام است. نمي¬توان به بهانۀ انجام مستحبي، مرتكب حرام شد.
2ـ اكتفا به مداحي:
اكتفا به مداحي و سينه¬زني، آسيب ديگر مجالس عزاداري است. درست است كه اين شورها و عشق¬ها و سينه¬زني¬ها و حال¬ها در نهايت تقويت دين است و ما به سهم خودمان خوشحاليم از اين كه ببينيم به جاي اینکه جوانان در مجالس گناه باشند، در اين مجالس حضور يابند. ليكن سخن اينست كه اگر اين شورها با شعور گره نخورد، ماندگار نخواهد بود. متأسفانه در برخي مجالس تنها اكتفا به مداحي مي¬شود و اين آسيب-پذيري آنگاه، عمق بيشتري پيدا مي¬كند.
3ـ برخورد كاسبكارانه:
ديگر آسيب عزاداري¬ها، برخورد كاسبكارانه با اين مقوله است كه از مصاديق بارز استئكال به اهل بيت(ع) است كه در روايات، مورد نكوهش قرار گرفته است و هرچه هم تورّم بالا مي¬رود با قيمت¬هاي نجومي، قيمت را بالا مي¬برند. امام صادق(ع) فرمودند‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌: «آن كس كه حديث را براي منفعت دنيا بخواهد، در آخرت بهره ندارد و آن كس كه حديث را براي خدا و آخرت بخواهد، خداوند خير دنيا و آخرت را به او عطا خواهد كرد».

اهميت آسيب زدائي از عزاداری های امام حسين(ع)
آسيب زدائي از عزاداری¬های عاشورا، به دليل ماهيت فرهنگي مقولۀ عزاداراي، كاري بزرگ، با اهميت و حساس است و به همين جهت، نيازمند يك كار دسته¬جمعي و همّت و برنامه¬ريزي است. در اين كار دسته-جمعي، رسانه¬ها، علما، خطبا، صاحبان قلم، روشنفكران ديني و آن دسته از مداحان كه اهل سواد و تعهد هستند، مي¬توانند صاحب نقش و اثر باشند، در اين ميان، رسانۀ ملّي بيشترين نقش را دارد. اين نقش، هم مي¬تواند مثبت باشد و هم منفي.
حضور پيدا كردن علما و خطباي باسواد در عرصۀ سخنراني و عزاداري نيز عامل مهمي براي آسيب¬زدائي عزادارهاي مذهبی است. بسياري از علما از منبر رفتن پرهيز دارند در حالی كه علماي قديمي، حتّي آن¬هایی که در مسند مرجعيت هم بودند، منبر را ترك نمي¬كردند.

راه هاي مبارزه با آسيب هاي فرهنگي مهدويت:
1. مهم¬ترين و اصلي ترين راه مبارزه، حساسيت علما و انديشمندان در برابر ورود خرافات و مبارزۀ جدّي و به موقع و مؤثر با اين آسيب¬هاست.
2. آشنايي با دين و سيرۀ اهل بيت(ع) در بسياري از انحرافات، انسان را بيمه مي كند.
3. يافتن علم بصيرت در حوزۀ سياست، دشمن¬شناسي و باخبري از آنچه در عرصۀ سياست و جامعه رُخ مي-نمايد، دست پنهان استكبار و سياست¬بازان در ايجاد فرقه¬ها و گروه¬هاي منحرف و... در جامعۀ اسلامي را رو می¬¬کند.
4. گشودن زواياي جديد در طرح مباحث مهدوي و پرداختن به موضوعات مختلف اجتماعي از منظر فرهنگ انتظار.
5. زدودن مطالب ضعيف و باورهاي نادرست با ژرف¬انديشي و احاطۀ كافي بر معارف مهدوي.

راه هاي مبارزه با آسيب هاي عزاداري:
براي مبارزه با آسيب¬هاي عزاداري عاشورا هر اقدامي صورت بگيرد حتماً بايد با توجه به اين نكتۀ بسيار مهم باشد كه اصل عزاداري بايد حفظ و تقويت شود و كمترين خدشه اي نيز به آن وارد نگردد. با رعايت اين اصل، مي توانيم با آسيب ها مقابله كنيم. مقابله با آسيب¬هاي عزاداري عاشورا در جامعه¬اي مثل ايران كه از نعمت نظام ديني برخوردار است و مسئولان اين نظام نيز داراي افكار روشن و مترقّي ديني هستند، كار چندان مشکلی نیست؛ البته به شرط آنكه اراده¬اي براي مقابله وجود داشته باشد. در جامعۀ ما از دو طريق مي توان با آسيب هاي عزاداري عاشورا مقابله كرد: يكي فرهنگ¬سازي صحيح و ديگري، برخورد با تحريف¬گران و سودجويان و متخلفان.
فرهنگ سازي عزاداري صحيح، وظيفۀ علما، نهادهاي فرهنگي و خطباست. اما با توجه به اينكه كار فرهنگي به تنهايي جواب نمي¬دهد و عناصر سودجو و خاطي بر سوءاستفاده¬هاي خود اصرار مي ورزند، برخورد با تخلفات و انحرافات هم لازم است.
توجه به چند نكته براي مقابله با آسيب¬ها ضروري به نظر مي رسد:
1. آنكه پيوسته در بيان و نقد اين آسيب¬ها، توجه داشته باشيم كه اصل عزاداري آسيب نبيند. نبايد به گونه اي انتقاد كرد كه برپا كنندۀ مجلس، مداح، خطيب و مانند آن به كلّي دلسرد شود.
2. بايد در رابطه با اين آسيب¬ها همان شيوه¬اي را كه در فقه آمده، پیش گرفت و آرام و به تدريج مقابله صورت گيرد. بسياري از اين نابساماني ها با نصيحت، موعظه و منطق قابل حل است و نبايد به گونه¬اي برخورد شود كه موجب لجبازي بيشتر گردد.
3. بايد اين آسيب¬ها آن¬قدر از سوي بزرگان مطرح شود كه ناهنجاري ها و ضد ارزش بودن اين ها به صورت يك گفتمان و فرهنگ در آيد.

نتيجه:
تاريخ اسلام نشان گر آن است كه افراد بسياري به خاطر دست يابي به قدرت و يا به خاطر هدف شخصي خاص، از عنوان مقدّس مهدي موعود(ع) سوءاستفاده كرده¬اند. اين سوءاستفاده از همان قرون اولیۀ هجرت آغاز شد و در دورۀ خلافت عباسيان به اوج خود رسيد. البته اين موضوع نه تنها به اصل مطلب و قيام باشكوه حضرت مهدي(عج) آسيبي نمي رساند بلكه بيان گر احساسات و واقعيت آن است، چرا كه اوصاف، ويژگي ها و نشانه هاي ظهور آن حضرت(عج) و دستآوردهاي ممتاز انتصاب جهاني ایشان در همۀ ابعاد كمالات انساني، آن چنان از نظر آيات و روايات روشن است، كه همۀ افرادي كه ادعاي مهدويت كرده اند، به يك صد هزارم اين امتيازات و نشانه ها دست نيافته¬اند، بلكه به عكس، به فساد و انحراف دامن زده و بر نابساماني ها افزوده اند.
از آنجا كه مسئلۀ مهدويت، موعود و قيام و انقلاب جهاني ایشان، اين كه ایشان پس از ظهور، سراسر جهانی را که پُر از ظلم و جور شده، پُر از عدل و داد مي كنند، بطور مكرر از زبان پيامبر گرامی اسلام(ص) و حضرت علي(ع) و همۀ امامان(ع) ذكر شده و از امور قطعي و انكارناپذير است، از همان قرون اولیه، سوءاستفاده از اين نام و ادعاي دروغين مهدويت آغاز شد يعني عده اي خود را همان مهدي موعود معرفی و يا جمعيتي به مهدي موعود بودن شخصي، اعتقاد پيدا كردند، با اين كه می شد آن شخص چنين ادعائي را نداشته بلكه آن را انكار نیز مي كرد.
حماسۀ كربلا، علل و عواملي دارد و از سوي ديگر اهداف عالي، كه بعضاً اين علل و اهداف گرفتار تحريف، گرديده اند. عده اي عالمانه يا جاهلانه، عامرانه يا غافلانه، نهضت حسيني را به گونه ای تفسير كرده اند كه يا علل و عوامل پيدايش اين رخداد را دستخوش تغيير مي كند و آن را دگرگونه جلوه مي دهد يا اهدف آن را به گونه اي معرفي مي كند كه با اهداف واقعي آن و متون تاريخي مستند و پژوهش هاي عميق علمي، ناسازگار است.
مسئوليت حفاظت و حراست از فرهنگ عاشورا كه پاسداري از اهداف و آرمان هاي آن است و توده هاي مردم، به ويژه جوانان را با محتواي واقعي مصيبت نينوا آشنا مي كند، بر دوش عالمان و فرهيختگان و پرچمداران فرهنگ اصيل جامعۀ اسلامی است. آنان هستند كه بايد آسيب ها را بشناسند و جامعه را در جريان آن ها قرار دهند و به شناخت و ايمان آن ها از اهداف عاشورا و عوامل مصيبت عظماي كربلا عمق بخشند. اين وظيفۀ مهم عالمان دين است كه با بدعت ها و انحرافات جاهلان و كوته فكران و تحريف دشمنان به مبارزه برخيزند و درخت تناور فرهنگ عاشورا و انتظار را از آسيب ها و آفت ها مصون نمايند.

منابع:
1ـ قيام عاشورا در كلام و بيان امام خميني(ره).
2ـ مجموعه آثار شهيد مطهري، ج17.
3ـ مقتل خوارزمي، ج1، ص88.
4ـ فصل نامۀ انتظار، ش7 و 11و 12.
5ـ بحارالانوار، ج52.
6ـ روزنامۀ جمهوري اسلامی.
7ـ سایت های اينترنتی.
8ـ الغدير، ج2.

مقاله هاي مرتبط:


      
 
 كليه حقوق اين مجموعه طبق قوانين نرم افزاري متعلق به دبيرخانه‌دائمي‌اجلاس‌دوسالانه‌بررسي‌وجودي‌ابعادحضرت‌مهدي(عج)مي‌باشد