1396/09/22 چهار شنبه

نیمه شعبان سالروزولادت حضرت ولي عصرمهدي موعود (عج) بر عموم مسلمين جهان مبارك باد......قال الكاظم عليه السلام: يُغيبُ عن أبصار الناس شَخصُهُ و لايُعيبُ عن قُلوب‌المؤمنين ذِكره؛ او (حضرت مهدي عجل‌الله‌تعالي‌فرجه الشريف) از ديده مردم پنهان مي‌شود، ولي يادش در دلهاي مؤمنين هيچگاه فراموش نمي‌شود

  
 

تاريخ نشر: 6/3/1391

مبحث: مقالات تخصصي

نويسنده: administrator

منبع:

مطالعات: 4265

بازگشت >>
نظرسنجي: ( 5 راي) 
  هانری کربن واعتقادبه مهدویت
خلاصه:

 تحقیق و تدوین:
اسکندر باقی‌نژاد و داود میرزائی مقدم

هانری کربن (‌Henry Corbin) (1978 ـ 1903) فیلسوف فرانسوی از برجسته‌ترین شرق‌شناسان و متفکران قرن بیستم است. بخش مهمی از زندگی او از سال 1928 که لویی ماسینیون (شرق‌شناس و اسلام‌شناس فرانسوی و محقق تاریخ) نسخه‌ای از کتاب حکمه الاشراق را به او اهدا کرد، تحت تأثیر قرار گرفت. او که به زبان‌های عربی و فارسی نیز آشنا بود با مطالعه آثار اندیشمندان ایران و اسلام، گمشده خویش را در این منابع یافت و به احیای این میراث همت گذاشت.
کربن در سال 1946 به عنوان رییس بخش ایران‌شناسی مؤسسه ایران و فرانسه انتخاب و تألیف آثاری را با مجموعه کتب ایرانی آغاز نمود. او در طول زندگی خود در طول سال چند ماه به ایران می‌آمد و چنان شیفته فرهنگ فلسفی و معنوی ایران شده بود که حتی بعد از بازنشستگی نیز به عنوان استاد محقق در انجمن و فلسفه ایران به تحقیق پرداخت، تحقیقات وسیع او در زمینة تشیع، تصوف و فرقه‌های شیعه بود مرحله‌ی جدیدی از شناخت حکمای الهی را فرا روی او گشود و جهان اندیشه متفکران شیعی برای اولین بار بر او مکشوف شد.
کربن اعتقاد به مهدویت را در تفکر شیعه عامل حیات و پویایی جوامع شیعی می‌دانست. و در آثارش خود را شیعه معنوی معرفی می‌کرد. قابل ذکر است که یکی از مهمترین اتفاقات دوران زندگی هانری کربن دیدارهای این شخصیت با علامه طباطبایی است. که بصورت گذرا به این موضوع پرداخته می‌شود:
مرحوم علامه حسینی‌تهرانی ضمن اشاره به جلسات کربن با علامه طباطبایی در تهران می‌نویسد: کربن خود به تشیع بسیار نزدیک بود و در اثر برخورد و مصاحبت با علامه و آشنایی به این حقایق، بالاخص اصالت اعتقاد به حضرت مهدی(عج) دگرگونی شدیدی در او پیدا شده بود علامه می‌فرمود: هانری کربن غالباً دعاهای صحیفه مهدویه را می‌خواند و گریه می‌کرد. او مردی سلیم النفس و با انصاف بود. کربن به صورت مداوم صحیفه سجادیه را می‌خواند و گریه می‌کرد. (حسینی‌تهرانی، سیدمحمدحسین، مهرتابان، بی‌جا، بی‌تا، ص 49 ـ 46)

مرحوم مهندس سیدعبدالباقی فرزند ارشد علامه طباطبایی نقل می‌کند:
یک روز پدر رو به ما کرد و با یک نشاط خاصی گفت: این پروفسور به اسلام (تشیع) مؤمن شده است. ولی شرایط اقتضا نمی‌کند تا آن را رسماً و علناً بر زبان جاری کند. چند روز که از این فرموده گذشت یک روز کربن درباره حضرت مهدی(عج) سخنان پرشوری ایراد کرد و ضمن آن گفت: من به دلیل بحث درباره شیعه و رسیدن به حقایق این مذهب نزدیک بود، پست تحقیقاتی خود را در دانشگاه سوربن از دست بدهم. پدر وقتی از این موضوع مطلع شد بسیار مسرور و مشعوف گردید و گفت نگفتم این پروفسور کربن مؤمن به تشیع شده است و رویش نمی‌شود که صریحاً اعتراف کند. (گلی‌زواره، غلامرضا، بازخوانی دوستی علمی علامه طباطبایی با هانری کربن، قم، مجله پرسمان، آبان 1382، شماره 14)
کامران فانی، دی ماه سال 1390 در نشست «هانری کربن و عرفان شیعی» با تأکید بر دشوار بودن ترجمه آثار کربن گفت: کربن تا پیش از مرگش شاهد انتشار ترجمه‌ای مناسب از آثارش نبود. البته پس از انقلاب اوضاع بهتر شد و کتاب‌های بیشتری از او ترجمه شدند اما هنوز آثار مهمی از او به فارسی در نیامده‌اند. از این نظر می‌توان کربن را نویسنده‌ای بدشانس در ایران دانست. یکی از مهمترین آثار کربن کتابی چهار جلدی در معرفی و تبیین اسلام ایرانی است. که دکتر رضا کوهکن ترجمه و مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران منتشر کرد.

دکتر مهدی محقق درباره هانری کربن می‌گوید:
آشنایی با هانری کربن از طریق مطالعه آثار او حاصل شد و بعدها هم وقتی که چند ماه از سال را به ایران می‌آمدند و در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران سخنرانی می‌کردند به سخنرانی ایشان می‌رفتم. از جمله کارهای ایشان که بسیار مهم بودند، تصحیح بعضی از متون کهن فارسی مثل جامع‌الحکمت ناصر خسرو، کشف‌المحجوب ابویعقوب سجستانی و آثار روزبهان شیرازی است. قبل از این‌ها هم آثاری مثل مصنفات شیخ اشراق را دو مجلد در استانبول چاپ کرد که از آثار عربی شیخ اشراق بود. در مدتی که در ایران بود هر سال در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران درباره دانشمندان بزرگ ایرانی شیعه مانند سیدحیدر آملی که بعضی از آثار ایشان را هم منتشر کرد سخنرانی ایراد کرد و با بعضی از دانشمندان ایرانی هم مراوده و مجالست داشت و برای دیدن آیت‌ا... طباطبایی به قم مشرف شده و با ایشان به مباحثه و گفتگو می‌پرداخت.
کربن با مرحوم سیدجلال‌الدین آشتیانی ارتباط داشت و با مشارکت او توانست چهار جلد شرح حال برخی از حکمای ناشناخته ایرانی را به نگارش درآورد و برخی از اندیشه‌های آن‌‌ها را تحت عنوان منتخبی از آثار حکمای الهی ایران چاپ کنند که این کار، کار نو و تازه‌ای بود.. چون تا آن زمان کسی به فکر این نبود که دانشمندان بزرگی را که در ایران بودند و نامشان در صفحات تاریخ مفقود شده بود، پیدا کند و به دنیای علم عرضه کند و در حقیقت این امتیازات کشور ماست که دانشمندانی این‌گونه داریم. اما متأسفانه روشی که کربن توسط آن متجاوز از 20 کتاب زبان فارسی را احیا و به زبان فرانسه معرفی کرد، امروز قطع شده ، بعد از او مرحوم دکتر محمد معین راه ایشان را دنبال کرد، ولی اکنون دیگر کسی در فکر معرفی بزرگان این مملکت نیست.
دکتر محقق بر این باور است که کتاب‌هایی از استادان درجه یک و دانشمندان ایران وجود دارد که اگر ما این‌ها را به دنیای خارج معرفی کنیم در حقیقت تاج افتخاری است برای مملکت ما ولی این‌ها در گمنامی ماندند و بعضی از جوان‌های ما خیال می‌کنند که مسائل فلسفی را فقط اروپایی‌ها می‌دانند و تنها آن‌ها هستند که این مسائل را کشف و دنباله‌گیری کردند و ما چیزی نداشتیم در حالی که چنین نیست ما سابقه‌ای کهن و طولانی در این مسائل داشتیم و داریم، منتها مورد بی‌توجهی قرار گرفته است. حرکتی که کربن انجام داد این بود که نسل جوان را به اهمیت این میراث عرفانی و فلسفی خصوصاً عرفان شیعی متوجه ساخت و دانشمندان زیادی را معرفی کرد؛ دانشمندانی که در کتاب منتخبی از آثار حکمای الهی ایران از آنها یاد شد اما هنوز هم مورد بی‌توجهی هستند یعنی کسی به دنبال این‌ها نرفته است به هر حال باید گفت که خدماتی که هانری کربن انجام داد قابل تکریم است. یک مرد فرانسوی که نه زبان عربی و نه زبان فارسی، زبان مادریش بود با این همت و شوق آمد و خدمت کرد و این آثار را که ظاهراً حدوداً 24 عنوان کتاب می‌شود منتشر کرد قابل تحسین است. علاوه بر این کربن کتاب اسلام ایرانی را نوشته که بسیار جالب است و بعضی از مجلدات آن به زبان فارسی هم ترجمه شده و حتی یکی از مجلدات آن را در لبنان دیدم که یکی از دانشمندان حزب‌ا... به زبان عربی ترجمه کرده بود. ما از این جهت باید خدمت و کوششی که کربن برای شناساندن عرفان اسلامی و شیعی و فلسفه اسلامی، خصوصاً در چهار قرن اخیر انجام داده را ارج نهیم.
سیدهادی خسروشاهی درباره اندیشه‌های هانری کربن و گفتگویی که با علامه طباطبایی داشته چنین می‌نویسد:
در این راستا خود علامه طباطبایی می‌فرمود: دراواخر سال 1337 که به تهران رفته بودم آقای دکتر جزائری پیشنهاد کردند که طبق درخواست دکتر هانری کربن، استاد فلسفه در دانشگاه سوربن فرانسه و رییس انجمن دوستی فرانسه و ایران ملاقاتی با نامبرده به عمل آید و من که از فضائل اخلاقی و مراتب علمی وی شنیده بودم، این پیشنهاد را پذیرفتم و در منزل آقای جزائری دیدار نخستین با هانری کربن رخ داد. تا این که در مهر ماه سال 1388 و به هنگام مراجعت از دماوند به قم، در تهران ملاقات دیگری با آقای کربن به عمل آمد و او گفت: در ژنو، کنفرانسی درباره امام منتظر از دیدگاه شیعه داشته که با استقبال دانشمندان غربی حاضر در جلسه مواجه شده است. آقای کربن گفت: من بر این عقیده رسیده‌ام که مذهب تشیع یگانه مذهبی است که رابطه بشر با هدایت الهی و پیوند انسان با خدا را، استوار نگه داشته است و با شبکه ولایت این پیوستگی را استمرار می‌بخشد چون در ادیان و مذاهب بر حق پیشین با درگذشت انبیاء این ارتباط در عمل از بین می‌رفت و فقط احکامی در رابطه با زندگی روزمره انسان از آن‌ها به یادگار مانده است. ولی در اسلام شیعی پیوند این حقیقت و معنویت بین انسان و خدا استمرار می‌یابد و رشته اساسی وصل به حق قطع نمی‌شود.
در این راستا نیز نظری نیز آقای دکتر دینانی دارد که می‌گوید انتهای اندیشه کربن رسیدن به معنویت تشیع است. در آن‌جا مستشرق می‌شود. معنویت تشیع، عرفان و ولایت است و ولایت کلیه. او دنیا را در سراشیب انحطاط مادی و خالی شدن از معنویت می‌دید و نگران بود و از این رو می‌کوشید نوری از معنویت را به جهان بتاباند. حضرت علامه در خصوص هانری کربن می‌فرمودند: ایشان استاد کرسی شیعه‌شناسی در دانشگاه پاریس بوده است و مجالس عدیده، راجع‌به تحقیق در مذهب شیعه با ما داشت. مرد سلیم ‌النفس و متقی بود. او معتقد بود که در میان تمام مذاهب عالم فقط مذهب شیعه است که مذهبی پویا و متحرک و زنده است و بقیه مذاهب بدون استثنا عمر خود را سپری کرده‌اند. و حالت ترقب و تکامل ندارند. یهودیان قائل به امام و ولیْ زنده‌ نیستند و همچنین مسیحیان و زردشتیان اتکا به مبدأ حیاتی ندارند و به عمل به تورات و انجیل و اوستا اکتفا کرده و تکامل خود را فقط در این محدوده جستجو می‌کنند. اما شیعه دین حرکت و زندگی است چون معتقد است که حتماً باید امام و رهبر امت زنده باشد و تکامل انسان فقط به وصول به مقام مقدس او حاصل می‌شود و لذا برای این منظور از هیچ حرکت و عشق و پویایی دریغ نمی‌کند.
در پاسخ به سؤالات علامه، هانری کربن گفت: در دین مقدس اسلام انسان حاجت‌مند اگر حالی پیدا کند طبق همان حال و حاجت، خدا را می‌خواند، چون خداوند اسماء حسنی دارد مانند غفور، رازق ، منتقم ، رحیم و غیره‌ها و انسان طبق خواست و حاجت خود هر یک از این اسما را ملاحظه نموده و خدا را بدان اسم و صفت یاد می‌کند. در سؤال دیگر علامه از کربن می‌پرسد: اگر شما مثلاً حالی پیدا کردید و خواستید با خدا مناجات کنید او را با اسماء و صفاتش یاد کنید و از تحت اسم خاصی از او حاجت طلبید چه خواهید کرد؟ کربن در پاسخ گفت: من در مناجات خود صحیفه مهدویه (علیه السلام) را می‌خوانم. حضرت علامه در این‌باره می‌فرمود: کربن کراراً صحیفه را می‌خواند و گریه می‌کرد. علامه در این رابطه می‌فرماید: که او در مسیر اهل بیت‌(ع) بود. او دلبستگی شخصی و بسیار عمیقی به امام دوازدهم هم و دیگر امامان شیعه داست، به طوری که عشق او به امامان شیعه باور نکردنی بود. گویی که خود از شیعیان بسیار پرهیزکار است. کربن و من روابط شخصی انسانی و علائق معنوی و فکری بسیاری با هم داشتیم و او را به لحاظ انسانی خیلی خوب می‌شناختیم مثلاً ما با هم به زیارت جمکران می‌رفتیم او خود را شیعه می‌دانست او همواره می‌گفت: "Nous les Shi ites" یعنی ما شیعیان ....
دکتر انشاءا... رحمتی درباره دغدغه‌های کربن می‌نویسد: نگاه کربن با تکیه بر دو ویژگی تشیع ایرانی متمرکز می‌شود: یکی از اعتقاد به امامت و ولایت ائمه(ع) است که در اسلام شیعی محفوظ مانده و در واقع حقیقت پیام حضرت ابراهیم(ع) و در اسلام پیام حضرت رسول(ع) را شیعیان به نیکی دریافتند آن‌ها به دو ثقل اکبر و ثقل اصغر معتقدند می‌دانند که کتاب تنها و تحت عنوان تعالیم ائمه(ع) می‌شناسیم همان فلسفه و حکمت نبوی است کربن غالباً از ائمه(ع) با عنوان خزانه وحی الهی یا خزانه‌داران وحی الهی تعبیر می‌کند وجود ائمه(ع) در تشیع ایرانی مورد اعتقاد است و به سیره آنها عمل می‌شود، لذاست که کربن همه حکیمان ایرانی را ریزه‌خوار خوان ائمه(ع) می‌داند. آقای دکتر رحمتی در مطالعاتش این‌گونه می‌گوید که ویژگی دیگری که در ایران و اسلام یا در تشیع ایرانی وجود دارد که کربن بسیار به آن توجه کرد نبوغ یا روح ایرانی است. البته کربن خیلی سعی می‌کند که تحقیقاتش نژادی و قومی نشود چون خودش به شدت با مباحث قومی در بحث دین‌شناسی و حکمت و فلسفه مخالف است. ولی صرف نظر از این که بخواهد برای ایرانیان برتری قائل شود یا نژاد ایرانی را برتر بداند می‌‌گوید وقتی به تاریخ نگاه می‌کنیم می‌بینیم که ایرانیان هم قبل از اسلام و هم بعد از اسلام نبوغ سرشاری از خودشان برای درک این معنا نشان دادند. لذا کربن سوابق قبل از اسلام ایرانی‌ها و حکمت ایرانی قبل از اسلام را بسیار تأثیرگذار می‌داند.
دکتر انشاءا... رحمتی در ادامه تحقیقاتش می‌گوید کربن اعتقاد داشت که در تشیع الهام، با باز شدن دایره امامت آغاز شده و باب آن تا قیام قیامت همچنان گشوده است چون امامت همچنان ادامه دارد و امام دوازدهم (عج) زنده است. پس ارتباط با عالم معنا هرگز قطع نمی‌شود. از نظر کربن وقتی به صورت عقلی به این موضوع نگاه می‌کنیم می‌بینیم باید همین‌گونه باشد و نیاز بشر به ارتباط با آسمان نیاز موقتی و موضعی نیست. این‌گونه نیست که در تاریخ و زمان‌های مشخص با آسمان ارتباط داشته باشیم. همیشه باید با آسمان در ارتباط بود. اما امکان‌ این ارتباط در تشیع به دلیل امامت و مهم‌تر از آن امامت امام زنده فراهم شده است.
در دیدارهای کربن با علامه طباطبایی موارد بسیاری ذکر شده از جمله اینکه استاد از کربن پرسید شما در آثار خود تأکید دارید که وجود مرشد در سیر و سلوک ضروری است. گفت: بله. گفتم مرشد شما کیست؟ لبخند زد و گفت: من اویسی‌ام. پرسیدم ذکر جلی و خفی شما چیست؟ لبخندی زد و گفت: هر شب تا صبح قال الباقر و قال الصادق می‌خوانم، این‌ها ذکر من است.

در آخر، کلام را با مروری بر عناوین کتاب‌های ترجمه شده به فارسی هانری کربن به پایان می‌بریم:
1ـ از هایدگری تا سهروردی ترجمه حامد فولادوند توسط انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
2ـ ابن‌سینا و تمثیل عرفانی با ترجمه انشاءا... رحمتی توسط نشر جامی و اداره‌کل روابط عمومی و امور بین‌الملل حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی
3ـ تخیل خلاق در عرفان ابن‌عربی با ترجمه دکتر انشاءا... رحمتی توسط انتشارات جامی در سال 1384
4ـ آیین جوانمردی ترجمه احسان نراقی
5ـ ارض ملکوت ترجمه سیدضیاءالدین دهشیری، انتشارات طهوری
6ـ انسان نورانی در تصوف ایرانی ترجمه فرامرز جواهری‌نیا، انتشارات گلبان
7ـ تاریخ فلسفه اسلامی ترجمه دکتر سیدجواد طباطبایی هم به زبان عربی و هم متن فرانسوی
8ـ مکتب شیخی از حکمت الهی شیعی انتشارات تابان
9ـ سیدحیدر آملی (شرح احوال، آثار و آراء و جهان‌شناسی) توسط نوذر آقاجانی و محمد کوکب انتشارات حقیقت
10ـ فلسفه ایرانی و فلسفه تطبیقی ترجمه سیدجواد طباطبایی در سال 1369 توسط انجمن حکمت و فلسفه ایرانی و انتشارات رشد آموزش
11ـ روابط حکمت اشراق و فلسفه ایران باستان (بن مایه‌های زرتشتی در فلسفه سهروردی) ترجمه اول به همت احمد فردید و عبدالحمید گلشن به همت مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران. ترجمه دوم توسط عبدالحمید روح‌بخشان توسط انتشارات اساطیر
12ـ معبد و مکاشفه ترجمه دکتر انشاءا... رحمتی و نشر سوفیا
13ـ واقع‌انگاری رنگ‌ها و علم میزان توسط انشاءا... رحمتی و نشر سوفیا
14ـ اسلام در سرزمین ایران (مجموعه چهار جلدی) سهروردی و افلاطونیان ایران ترجمه دکتر رضا کوهکن به همت مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایرانی.

منابع:
این نوشته تحقیق و خلاصه‌ای است از اهم مطالب پروندة ویژة هفته نامه پنجره، شماره 133 در مورد هانری کربن

مقاله هاي مرتبط:


      
 
 كليه حقوق اين مجموعه طبق قوانين نرم افزاري متعلق به دبيرخانه‌دائمي‌اجلاس‌دوسالانه‌بررسي‌وجودي‌ابعادحضرت‌مهدي(عج)مي‌باشد