1397/11/04 پنج شنبه

نیمه شعبان سالروزولادت حضرت ولي عصرمهدي موعود (عج) بر عموم مسلمين جهان مبارك باد......قال الكاظم عليه السلام: يُغيبُ عن أبصار الناس شَخصُهُ و لايُعيبُ عن قُلوب‌المؤمنين ذِكره؛ او (حضرت مهدي عجل‌الله‌تعالي‌فرجه الشريف) از ديده مردم پنهان مي‌شود، ولي يادش در دلهاي مؤمنين هيچگاه فراموش نمي‌شود

  
 

تاريخ نشر: 27/2/1391

مبحث: مقالات تخصصي

نويسنده: administrator

منبع:

مطالعات: 1305

بازگشت >>
نظرسنجي: ( 2 راي) 
  مهدویت در قرآن و کتب مقدسه‌ی آسمانی
خلاصه:

نویسنده: سیدحامد قنادپور
ویرایش و بازبینی: دکتر داود میرزائی مقدم

مقدمه:
یکی از اصول دین مبین اسلام، ولایت و امامت است که وصایت، خلافت و جانشینی خاتم‌الانبیاء(ص) و امامت 12 امام به حق شیعیان را تبیین می‌کند. پس از رحلت یازدهمین امام، امامت حضرت مهدی (عجّلَ الله تَعالی فَرجَه الشَریف) به عنوان دوازدهمین امام آغاز شد. امامت ایشان به نحوی متفاوت با سایر ائمه، در پنج سالگی؛ با غیبت صغری شروع شد و تا کنون بیش از صدها سال از امامت ایشان می‌گذرد. بحث مهدویت به عنوان یکی از زیر شاخه‌های امامت و ولایت و به نوعی متمم آن از دیرباز (صدر اسلام و حتی ادیان گذشته) مطرح بوده است.
در بخش اول این مقاله به اعتقاد به مهدویت در ادیان گذشته و کتب مقدسه‌ی آسمانی خواهیم پرداخت. در بخش بعد با ذکر عدم اشاره‌ی مستقیم قرآن مجید به امامت و مهدویت؛ به طور خلاصه به دلایل و نحوه‌ی تفسیر آن پرداخته خواهد شد. در بخش دیگر، آیاتی از قرآن مجید و تفسیر آنها را ذکر خواهم کرد.
امید که بتوانیم انشاءالله با تدبر بیشتر در قرآن و احادیث به وظایف خود در باب مهدویت و انتظار فرج آشنا شده و از منتظرین واقعی آن حضرت باشیم. انشاءالله...

مهدویت در کتب مقدسه‌ی آسمانی
در همه‌ی ادیان و مذاهب مختلف جهان به آمدن مصلحی در آخرالزمان نوید داده شده است و آمده است که او قدرتی شگرف و معجزه‌آسا خواهد داشت و حکومت واحد جهانی را بر اساس عدالت و آزادی استوار خواهد کرد.
در عقاید ملل مختلف جهان همچون ایرانیان باستان، یونانیان، آهالی چین، اسکاندیناوی و حتی بومیان وحشی مکزیک، مصر و... وجود یک مصلح جهانی که جهان را با قیام خود فتح خواهد کرد، ذکر شده است. از جمله:
1. ایرانیان باستان معتقد بودند که «گرزاسپه» قهرمان تاریخی آنان زنده است و در کابل زندگی می‌کند و صد هزار فرشته او را پاسبانی می‌کنند تا روزی قیام کند و جهان را اصلاح نماید.
2. نژاد «اسلاو» معتقد بودند که از مشرق زمین یک نفر برخیزد و تمام قبایل اسلاو را متحد سازد و آنها را بر دنیا مسلط گرداند.
3. نژاد «ژرمن» بر این عقیده بودند که یک نفر فاتح از طوایف آنان قیام نماید و ژرمن را بر دنیا حاکم گرداند.
4. «برهمائیان» عقیده داشتند که در آخرالزمان «ویشو» ظهور نماید و بر اسب سفیدی سوار شود و شمشیر آتشین بر دست گرفته و مخالفین را خواهد کشت و تمام دنیا برهمن گردد و به این سعادت برسد.
5. ساکنان جزایر انگلستان: «آرتور» روزی از جزیره‌ی «آوالون» ظهور نماید و نژاد ساکسون را در دنیا غالب گرداند و سعادت جهان نصیب آنان گردد.
6. یهودیان: در آخرالزمان «ماشیع» (مهدی بزرگ) ظهور می‌کند و ابدالآباد در جهان حکومت می‌کند ولی او را از اولاد اسحاق می‌پندارند، در صورتی که تورات او را صریحاً از اولاد حضرت اسماعیل دانسته است.
7. نصاری نیز به وجود مهدی قایل هستند و می‌گویند که در آخرالزمان ظهور کرده، عالم را خواهد گرفت ولی در اوصافش اختلاف دارند.
8. اقوام اسکاندیناوی: برای مردم بلاهایی می‌رسد؛ جنگهای جهانی اقوام را نابود می‌کند؛ آنگاه «اودین» با نیروی الهی ظهور کرده و بر همه چیره می‌شود.
9. یونانیان می‌گویند «کالویبرک» نجات‌دهنده‌ی بزرگ ظهور کرده، جهان را نجات خواهد داد.
10. اقوام اروپای مرکزی در انتظار ظهور «بوخص» می‌باشند.
11. چینی‌ها معتقدند که «کرشنا» ظهور کرده، جهان را نجات می‌دهد.
12. اقوام آمریکای مرکزی: «کوتزلکوتل»، نجات‌بخش جهان، پس از بروز حوادثی در جهان پیروز خواهد شد.
13. گروهی از مصریان: سلطانی در آخرالزمان با نیروی غیبی بر جهان مسلط می‌شود. اختلاف طبقاتی را از بین می‌برد و مردم را به آرامش و آسایش می‌رساند. گروهی دیگر از مصریان باستان عقیده دارند: فرستاده‌ی خدا در آخرالزمان، در کنار خانه‌ی خدا پدیدار گشته، جهان را تسخیر می‌کند.
14. ملل و اقوام مختلف هند، مطابق کتب مقدسه‌شان در انتظار مصلحی هستند که ظهور کرده، حکومت واحد جهانی را تشکیل خواهد داد.
گرچه این‌ها با مهدی موعود اسلام تفاوت‌هایی دارد و یا در برخی موارد کاملاً متفاوت است ولی به این حقیقت اشاره می‌کند که اعتقاد به یک رهبر مقتدر جهانی در آخرالزمان، در ضمیرشان نقش بسته ولی چون از فروغ حق برخورداری کامل نداشته‌اند، در تطابق دچار اشتباه شده‌اند.
نوید آن مصلح جهانی در تمام کتب آسمانی نیز آمده است. گرچه غیر از قرآن مجید، همه‌ی کتاب‌های آسمانی دستخوش تحریف شده‌اند ولی باز جملاتی از آنها مصون مانده است که از قیام و آمدن مهدی موعود و مصلح جهانی پیشگویی شده است که با توجه به قرائنی در قرآن کریم صحت آنها تأیید می‌شود. به برخی از این موارد اشاره می‌شود:

1- زبور داوود:
در هر بخشی از زبور اشاره‌ای به ظهور آن حضرت و نویدی از پیروزی صالحان بر شریران و تشکیل حکومت واحد جهانی و تبدیل ادیان و مذاهب مختلف به یک دین محکم و آئین مستقیم موجود است و جالب توجه این که مطالبی که قرآن کریم پیرامون ظهور حضرت مهدی(عج) از زبور نقل کرده است، در زبور فعلی عیناً موجود است و از تحریف مصون مانده است.
قرآن کریم می‌فرماید: وَ لَقد کَتَبنا فِی الزَبور مِن بَعد الذِّکرِ اَنَّ الاَرضَ یَرِثُها عِبادیَ الصّالحونَ
ترجمه: علاوه بر ذکر (تورات) در زبور نوشتیم بندگان صالح من وارث زمین خواهند شد.
طبق روایات متواتر اسلامی، از شیعه و سنی، این آیه مربوطه به ظهور حضرت مهدی(عج) است که در بخش‌های بعد به آن اشاره می‌شود. قرآن کریم این مطلب را از زبور نقل می‌کند و عین آن در زبور موجود است. اینک متن زبور:
« زیرا که شریران منقطع خواهند شد و اما منتظران خداوند وارث زمین خواهند بود هان بعد از اندک زمانی شریر نخواهد بود. در مکانش تأمل خواهی کرد و نخواهی بود. و اما حلیمان وارث زمین خواهند شد و از فراوانی سلامتی متلذّذ خواهند گردید... زیرا که بازوهای شریران شکسته خواهد شد. و اما صالحان را خداوند تأیید می‌کند. خداوند روزهای کاملان را می‌داند و میراث ایشان خواهد بود تا ابدالآباد...»
نویدهای حضرت مهدی(عج) در بیش از 35 بخش از مزامیر 150 گانه موجود است.

2-عهد عتیق (تورات و ملحقات آن)
در «سفر پیدایش» چنین می‌خوانیم:
1- «خداوند به ابراهیم ظاهر گشته، گفت: به ذریّت تو این زمین را می‌بخشم. تمام این زمین را که می‌بینی به تو و ذریّت تو خواهم بخشید...»
2-«...اما در خصوص اسماعیل تو را اجابت فرمودم. اینک او را برکت داده بارور گردانم. و او را بسیار کثیر گردانم، دوازده رئیس از وی پدید آیند و امتی عظیم از وی به وجود آورم... از ابراهیم امتی بزرگ و زورآور پدید آمد و جمع انتهای جهان از او برکت خواهند یافت.»
3-«...مسکینان را به عدالت، داوری خواهد کرد و به جهت مظلومان زمین به راستی حکم خواهد کرد... و تمامی کوه مقدس من، ضرر و فسادی نخواهند کرد، زیرا که جهان از معرفت خداوند پر خواهد شد.»
4- «و در آن زمان میکائیل امیر عظیمی که برای پسران قوم تو (خطاب به حضرت دانیال) ایستاده است، خواهد برخواست... و بسیاری از آنانیکه در خاک زمین خوابیده‌اند، بیدار خواهند شد... خوشا به حال آنان که انتظار کشند.»
5- «اگرچه تأخیر نماید، برایش منتظر باش! زیرا که البته خواهد آمد و درنگ نخواهد کرد... بلکه جمیع امتها را نزد خود جمع می‌کند و تمامی قوم‌ها را برای خویشتن فراهم می‌آورد.»
مطالبی که ذکر شد متن‌هایی بسیار واضح و گویا از مهدی موعود(عج) در کتب عهد عتیق بود.

3-عهد جدید (اناجیل و ملحقات آن)
در اناجیل معتبر آمده است:
1. «همچنانکه برق از مشرق ساطع شده تا به مغرب ظاهر می‌شود ظهور پسر انسان نیز چنین خواهد شد... آنگاه علامت پسر انسان در آسمان پدید گردد و در آن وقت جمیع طوایف زمین سینه‌زنی کنند و پسر انسان را ببینند... اما از آن روز و ساعت هیچکس اطلاع ندارد حتی ملائکه آسمان به جز پدر من و بس... لهذا شما نیز حاضر باشید، زیرا که در ساعتی که گمان نبرید پسر انسان می‌آید.»
2. «...و شما مانند کسانی باشید که انتظار آقای خود را می‌کشند که چه وقت از عروسی مراجعت کند، تا هر وقت درآید و در را بکوبد، بیدرنگ برای او باز کنید... پس شما نیز مستعد باشید. زیرا که در ساعتی که گمان نمی‌برید پسر انسان می‌آید»
3. انجیل یوحنا (فصل‌های 12-17) نویدهای جامع و جالبی درباره‌ی رسول اکرم و حضرت مهدی(عج) دارد. همچنین در مکاشفه‌ی یوحنا (فصل 19) کلمه‌ی «پسر انسان» 80 بار در انجیل و ملحقات آن تکرار شده که فقط 30 مورد آن با حضرت عیسی(ع) قابل تطبیق می‌باشد. و 50 مورد دیگر از نجات‌دهنده‌ای سخن می‌گوید که در آخرالزمان ظهور خواهد کرد؛ عیسی نیز با او خواهد آمد و او را جلال خواهد داد و از ساعت و روز ظهور او جز خدا کسی اطلاع ندارد. و او کسی جز حضرت مهدی(عج) نمی‌باشد.
در تعالیم مانی نیز از مرد عظیمی بحث شده که 12 جانشین دارد و به وسیله‌ی آنها ارواحی که شایستگی دارند به بهشت می‌روند و در کتاب «شابوهرگان» کتاب مقدس مانویه ترجمه‌ی «مولر» نام «خردشهر ایزد» آمده که باید در آخرالزمان ظهور کند و عدالت را در جهان بگسترد.

4- کتب مقدسه‌ی هندیان
ما شیعیان این کتابها را لزوماً کتاب آسمانی نمی‌دانیم و آوردنگان آنها لزوماً پیامبر نیستند ولی چون پیشگویی‌های درستی کرده‌اند احتمالاً یا پیامبر بوده‌اند و یا از کتب پیامبران اقتباس کرده‌اند که به برخی از آنها می‌پردازیم:
1- کتاب باسک:«دور دنیا تمام شود به پادشاه عادلی در آخرالزمان که پیشوای ملائکه و پریان و آدمیان باشد و حق و راستی با او باشد...»
2- کتاب ریک ودا: «ویشنو در میان مردم ظاهر می‌گردد...او از همه کس قویتر و نیرومندتر است...
در یک دست ویشنو (نجات‌دهنده) شمشیری بمانند ستاره‌ی دنباله‌دار و دست دیگر انگشتری درخشنده دارد. هنگام ظهور وی خورشید و ماه تاریک می‌شوند و زمین خواهد لرزید.»
3- کتاب وید: «پس از خرابی دنیا، پادشاهی در آخرالزمان پیدا می‌شود که پیشوای خلایق باشد و نام او "منصور" باشد... تمام عالم را بگیرد و به دین خود آورد و همه‌کس را از مؤمن و کافر بشناسد و هرچه از خدا بخواهد بیاورد» که "منصور" از القاب حضرت مهدی(عج) است.
4- کتاب وشن جوک: «سرانجام دنیا به کسی برگردد که خدا را دوست دارد و از بندگان خاص او باشد و نام او "فرخنده" و "خجسته" باشد» که فرخنده و خجسته در عربی به محمد و محمود ترجمه می‌شود.
5- کتاب "داد تک" از کتب مقدسه‌ی برهمائیان: «بعد از آنکه مسامانی به هم رسد، در آخرالزمان،... دست حق برآید و جانشین آخر "ممتاطا" (محمد) ظهور کند و مشرق و مغرب عالم را بگیرد و بگردد همه جا... خلایق را هدایت کند.»

5- کتب مقدسه‌ی زرتشتیان
1. کتاب "جاماسب نامه" به نقل از زرتشت: «از فرزندان دختر پیغمبر که "خورشید جهان" و پادشاه زمان نام دارد، کسی پادشاه شود در دنیا به حکم یزدان، که جانشین آخر آن پیغمبر باشد.»
2. جامسب نامه: «مردی برون آید از زمین تازیان، از فرزندان هاشم، مردی بزرگ سر و بزرگ تن و بزرگ ساق و بر دین جد خویش باشد. با سپاه بسیار، روی به ایران نهد و آبادانی کند و زمین را پر داد کند.»
3. در "زند و هومن سمین" از ظهور "سوشیانس" (نجات‌دهنده‌ی بزرگ جهان) خبر داده و می‌گوید: «نشانه‌های شگفت‌انگیزی در آسمان پدید آید که به ظهور منجی جهان دلالت می‌کند و فرشتگانی از مشرق و مغرب به فرمان او فرستاده می‌شود و به همه‌ی دنیا پیام می‌فرستد.»
4. جاماسب در تعالیم خود می‌گوید: «پیامبر عرب آخرین فرستاده است که از میان کوه‌های مکه ظاهر می‌شود... از فرزندان پیامبر شخصی در مکه پدیدار خواهد شد که جانشین آن پیامبر است و پیرو دین جد خود می‌باشد...از عدل او گرگ با میش آب می‌خورد و همه‌ی جهان به آئین "مهرآزمای" (به معنی محمد) خواهند گروید.»
اینها گوشه‌ای بودند از عقاید ملل و گزیده‌هایی از برخی کتب مقدسه که به ظهور مصلحی در آخرالزمان با نام "مهدی" اشاره می‌کرد و تحت عنوان مهدویت در کتب مقدسه‌ی آسمانی بود.

اشاره‌ی قرآن به مهدویت:
در بخش گذشته دیدیم که در برخی موارد حتی به نام حضرت مهدی(عج) اشاره شده بود و یا در موارد بسیاری نژاد و نسلی که حضرت از آن است و یا فرزند آخرین رسول خدا بودن ایشان ذکر شده بود.
حال به این مسئله می‌رسیم که آیا نام حضرت مهدی(عج) در قرآن آمده است یا خیر؟
نه تنها نام حضرت ولی‌عصر(عج)، که نام هیچکدام از ائمه اطهار و معصومین (به جز وجود مقدس حضرت رسول (ص)) در قرآن کریم ذکر نشده است. حتی مسئله امامت و ولایت هم به طور صریح و نصّ قرآن مشاهده نمی‌شود.
پاسخ به این سوال که "چرا بحث امامت (یکی از اصول اساسی دین اسلام)، در قرآن (کتاب آسمانی دین اسلام) نیامده است؟" بحثی مفصل است که فرصت تحقیقاتی وسیعی می‌طلبد؛ ولی نکاتی که به نظر نگارنده می‌رسد بیان می‌شود (با اینکه می‌دانم شامل نصق نسبی دانش بشری است):
شاید یکی از دلایل آن، جلوگیری از انحراف و زمینه‌سازی‌ها باشد. برای مثال اگر نام ائمه در قرآن آورده می‌شد، ممکن بود که مخالفین و معاندین اسلام به شبیه‌سازی، 12 نفر را با همان نام‌ها معرفی کنند و شیعیان دچار مشکل شوند. همان‌گونه که در زمان غیبت "متهدّی"ها (افرادی که ادعای مهدویت داشتند) مثل "علی‌محمد باب" و صدها تن مثل او خود را مهدی موعود معرفی و عده‌ای را گمراه می‌کردند.
ذکر نشدن نام ائمه و مسائل امامت که در زمان نزول قرآن حکیم پیشگویی را داشته است، می‌تواند این دلیل را داشته باشد؛ گرچه حکمت اصلی آن را خداوند متعال می‌داند و از اسراری است که نزد خداوند و اولیاء‌الله است.
دلیل دیگری که شاید بتوان ذکر کرد، این است که این مورد هم از مواردی است که در ابهام قرار گرفته تا جهت روشن و مشخص شدن بیان قرآن نیاز به مراجعه به سیره و سنت پیامبر و ائمه(ع) می‌باشد.
برای روشن شدن ابهاماتی که برای ما در قرآن پیدا می‌شود گریزی نیست جز مراجعه به امام معصوم. در این مورد آیاتی از قرآن و احادیث مربوط به آن جهت روشن شدن و استناد بحث ذکر می‌شود:
سوره‌ی رعد/ آیه‌ی 43:
وَ یَقولُ الّذین کَفَروا لَستَ مُرسلاً قُل کَفی باللهِ شَهیداً بَینی وَ بَینَکم و مَن عِندَه عِلمُ الکتابِ
ترجمه: و کسانی‌که کافر شدند، می‌گویند تو فرستاده شده از طرف خدا نیستی. بگو میان ما و شما شهادت خدا و آنکه علم کتاب نزد اوست کفایت می‌کند.
حضرت باقر(ع) در مورد این آیه فرموده‌اند: فقط ما (اهل بیت) مقصود (این آیه) هستیم و علی(ع) اولین و برترین ما بعد از پیامبر می‌باشد. همچنین از امام صادق(ع) پرسیدند: آنکه نزدش علمی از کتاب می‌باشد عالم‌تر است یا آنکه نزد او علم کتاب است؟ حضرت فرمودند: همانا نسبت کسی که نزدش علمی از کتاب است در مقایسه با آن که علم کتاب را دارد؛ همچون رطوبتی است که پشه با بال خود از آب دریا می‌گیرد و امیرالمومنین(ع) فرمود: هر علمی که آدم(ع) از آسمان به زمین آورد و همه‌ی آن چه (از علوم) سبب برتری پیامبران تا خاتم انبیاء(ص) گردیده، در عترت آخرین پیامبر الهی موجود است.
همچنین در آیه‌ی دیگری از قرآن آمده است:
سوره‌ی مبارکه‌ی اسراء/ آیه 9: انَّ هذا القُرآن یهدیِ للَتی هِیَ اَقوَم...
ترجمه: همانا این قرآن به سوی آنچه استوارتر (دین) است، هدایت می‌کند.
در حدیثی از امام صادق(ع) نقل شده است: عن ابی عبدالله فی قوله: «اِنَّ هذا القرآن یهدی للّتی هیَ اَقوَم» قال: «یَهدِی اِلی الامام» حضرت پیرامون آیه فوق فرمودند: (قرآن) به سوی امام هدایت می‌کند. در حدیث دیگری فضیل‌بن‌یسار از امام باقر(ع) نقل کرد که ایشان در تفسیر این آیه‌ی شریفه فرمودند: یهدی الی الولایة... (قرآن) به سوی ولایت هدایت می‌کند.
برای تکمیل بحث، به آیه‌ی 49 سوره‌ی مبارکه‌ی عنکبوت عنایت نمایید:
«بَل هُوَ آیاتُ بَیّنات فِی صُدور الَّذینَ اوُتو العِلمَ وَ ما یَجحَدُ بِایاتِنا اِلّا الظّالموُنَ»
یعنی: بلکه این قرآن روشن (الهی) است در سینه‌های کسانی که به آنها علم داده شده است و کسی جز ستمکاران، آیات ما را انکار نمی‌کند.
حضرت امام باقر(ع) دربارۀ این آیۀ شریفه به ابوبصیر فرمودند: به خدا سوگند ای ابامحمد، قرآن نفرموده است؛ آنچه میان دو جلد مصحف است. ابوبصیر می‌گوید، عرض کردم: (آنها که آیات روشن الهی در سینه‌هایشان است) چه کسانی هستند، فدایت شوم؟ حضرت فرمودند: غیر از ما چه کسانی می‌توانند باشند؟ هارون بن حمزه هم گفت: از امام صادق(ع) شنیدم که دربارۀ این آیه فرمودند: آنها فقط ائمه(ع) هستند.
با توجه به سه آیه‌ای که از بین دهها آیه در زمینۀ رجوع ابهامات قرآن به ائمه(ع) آمده است و احادیث متواتری از جمله حدیث ثقلین(از پیامبر اکرم(ص))، در بخش بعد انشاءالله با ذکر آیاتی از قرآن به ائمه اطهار(ع) مراجعه می‌کنیم تا مهدویت در قرآن تبیین شود.

مهدویت در قرآن:
آیات بسیاری در قرآن مجید وجود دارد که ائمه اطهار و مفسران، آنان را به وجود مقدس حضرت صاحب الزمان(عج) و یا زمان غیبت آن حضرت و انتظار و مواردی مشابه تعبیر کرده‌اند که به ذکر برخی از این آیات می‌پردازیم:
1- اِعلَموا اَنَّ الله یَحیِی الاَرضَ بَعدَ مَوتِها «حدید/17»
بدانید که البته خداوند زمین را پس از مردن آن زنده خواهد کرد.
از حضرت امام ابوجعفر باقر(ع) در بارۀ این آیه نقل است: «یَعنی بِمَوتها کِفرَ اَهلِها وَ الکافِرُ مَیِّتُ فَیُحییهَا الله بِالقائِم(ع) فیعدلُ فیها فَیُحیی الاَرضَ وَ یُحیی اهلَها بَعدَ مَوتِها» یعنی: منظور از مردن زمین، کفر ورزیدن اهل آنست و کافر مرده است. پس خداوند آنرا به [ظهور] حضرت قائم(ع) زنده خواهد کرد که در زمین عدالت می‌نماید. پس زمین را زنده می‌سازد و اهل آنرا پس از مرگشان زنده می‌نماید. همچنین در روایت دیگری از امام موسی بن جعفر(ع) در مورد قول خدای عزّ و جل (این آیه) نقل است که فرمود: «لَیسَ یُحییها بالقِطرِ ولکن بَیعَثَ الله عَزَّ وَ جَلَّ رِجالاً فَیُحیونَ العَدلَ فَیحیی الاَرضَ لاِحیاءِ العَدلِ وَ لاَقامةِ الحدِّ (فیها) اَنفَعُ فِی الاَرضِ مِنَ القِطرِ اَربعینَ صَباحاً»
یعنی: نه به وسیله‌ی باران، بلکه خداوند عزوجل مردانی برمی‌انگیزد پس به خاطر برپایی و زنده شدن عدالت، زمین احیا می‌گردد و همانا اقامه‌ی حد در آن از چهل روز باران سودمندتر است.
2- ...وَ یَقولونَ متی هذالوَعدُ اِن کنتُم صادِقینِ «انبیاء/38»
و می‌گویند این وعده چه هنگام است اگر راستگویانید.
قال الحسین‌بن علی(ع): «مِنّا اِثنا عَشَرَ مَهدیّاً، اولُّهم امیرُ المؤمنین عَلی بنُ ابیطالِب، وَ اخِرُهم اَلتاسِعُ مِن وُلدی و هوَ الامامُ القائِم بِالحقِّ یُحیی اللهُ بِهِ الاَرضَ بَعدَ مَوتِها وَ یُظهِرُ بِهِ دینَ الحقَّ علی الدّینِ کُلِّهِ وَ لَو کَرِهَ المشرِکونَ. لَهُ غِیبَةٌ یَرتَدُّ فیها أقوامٌ وَ یثبتُ فیها عَلی الدّینِ آخَرونَ، فَیُؤذَونَ وَ یُقالُ لَهم: «مَتی هذا الوَعدُ ان کُنتُم صادِقینَ» أمَّا اِنَّ الصّابرَ فی غیبَتِهِ عَلی الأذّی وَ التَّکذیبِ، بِمَنزَلَةِ المُجاهِدِ بِالسیفِ بَینَ یَدَی رَسولِ اللهِ (ص)» ؛ امام حسین(ع) فرمودند: «دوازده (امام) هدایت شده از ماست، نخست ایشان امیرالمؤمنین علی‌بن ابیطالب(ع) و آخرین ایشان نهمین فرزند من است. او امام قائم به حق است که خداوند به وسیله‌ی او زمین را بعد از بی‌جانی هستی می‌بخشد و دین حق را بر همه‌ی ادیان چیره می‌سازد، اگرچه مشرکان را ناپسند آید. وی را غیبتی است که گروهی در آن از دین بیرون آیند و جمعی دیگر در دین پابرجا مانند. ایشان مورد آزار قرار می‌گیرند و بدانها گفته می‌شود: این وعده (ظهور) چه هنگام است اگر راستگویانید؟ آگاه باشید که هر آینه شکیبای بر آزار و تکذیب زمان غیبت قائم (عج) بمانند کسی است که در برابر رسول خدا(ص) با شمشیر جنگیده باشد.
3- وَ جَعَلَها کَلِمَةً باقیةً فِی عَقِبِهِ «الزخرف/28»
و آن را کلمه‌ی پاینده‌ای در نسلهای پس از خود قرار داد.
عن رسول الله، قال: «جَعَلَ الأئمةَ فی عَثبِ الحُسینِ (ع) یَخرُجُ مِن صُلبهِ تِسعَةً مِن الأئمةَ وَ مِنهُم مَهدیُّ هذِهِ الأمِّةِ. ثمِّ قالَ: لَو اَنَّ رَجلاً ظَعَنَ بَینَ الرُّکن وَ المَقامِ ثمِّ لَقی اللهُ مُبغِضاً لِاَهلِ بَیتی دَخَلَ النّار»
رسول خدا فرمود: "(یعنی) خداوند امامان را در نسل حسین(ع) قرار داد که نُه تن از امامان از نسل او خواهند بود و از آنها مهدی این امت است. سپس فرمود: اگر مردی پیوسته بین رکن و مقام (برای عبادت) جای گیرد. آن گاه به کینۀ خاندان من خداوند را ملاقات نماید، درون آتش(دوزخ) می‌شود."
4- وَ لَقَد کَتَبنا فیِ الذبور مِن بَعدِ الذکرِ اِن الارضَ یَرِثها عَبادِی الصالِحون" انبیاء/105"
و براستی که ما پس از نوشتن در ذکر[تمام کتب آسمانی یا تورات] در زبور نیز نگاشتیم که البته بندگان صالح من زمین را به ارث خواهند برد.
علِیّ بنِ ابراهیم : فی تَفسیرِهِ اَلمَنسوبِ اِلَی الصادِقِ(ع) فِی مَعنی الایَهِ قالَ: اَلکِتبِ کُلِّها ذَکرِ(الله)، « اِنَّ اَلارضَ بَرِثُهَا عِبادِیَ الصالِحونِ» قال: اَلقائِم(عج) وَ اَصحابِهِ ؛ علی بن ابراهیم؛ در تفسیرش که منسوب به امام صادق(ع) است در معنی این آیه گوید، فرموده: تمام کتابهای [آسمانی] ذکر (خداوند) است. درباره‌ی «البته بندگان صالح من زمین را به ارث خواهند برد» فرمود: حضرت قائم(ع) و اصحاب اویند.
محمد‌بن العباس، قالَ حَدّثنا... عن ابی جَعفَر(ع) قال: قَولُهُ عزَّوجَلَّ "اِنَّ الاَرضَ یَرِثُها عِبادِیَ الصّالِحونَ" هُم اَصحاب المَهدی(ع) آخِرَ الزَّمانِ. ؛ محمد بن عباس گوید: ... از حضرت امام ابو جعفر باقر(ع) برایمان حدیث گفت که آن بزرگوار فرموده:" البته بندگان صالح من زمین را به ارث خواهند برد" آنان اصحاب حضرت مهدی(عج) در آخرالزمان می‌باشد.
5- وَعَدَ اللهُ الذّینَ آمَنوا مِنکُم و عَمِلوا الصّالِحات لَیَستَخلِفَنَّهُم فی الاَرضِ کَما استَخلَف الذّینَ مِن قبلِهِم وَ لَیُمَکِنَنَّ لَهُم دینَهُم الذّی ارتَضی لَهُم وَ لَیُبَدِلَنَّهُم مِن بَعدِ خوفِهِم امَنا یَعبدوننی لا یُشرِکونَ بِی شَیئاً وَ مَن کَفَرَ بَعدَ ذلکَ فَأُولئکَ هَم الفاسِقونَ «نور/55» ؛ خداوند به کسانی از شما که ایمان آورده و عمل صالح انجام داده‌اند وعده فرموده که [در ظهور قائم(عج)] در زمین خلافت دهد چنانکه امم صالح پیامبران گذشته را جانشین پیشینیان خود ساخت و دین پسندیده‌ی آنان را بر همه جا مسلط و نافذ گرداند، و بر همه‌ی مؤمنان پس از ترس و هراس از دشمنان، ایمنی کامل عطا فرماید که مرا عبادت کرده، هیچ به من شرک نورزند و هرکه بعد از آن [وعده] کافر شود پس آن گروه همان فاسقان تبهکارند.
از حضرت امام صادق(ع) درباره‌ی این آیه: "خداوند به کسانی از شما که ایمان آورده و عمل صالح انجام داده‌اند وعده فرمود که در زمین خلافت دهد چنانکه امم صالح پیامبران گذشته را جانشین پیشینیان خود ساخت" سوال شد، فرمود: «درباره‌ی علی بن ابیطالب(ع) و امامان از فرزندان او نازل گشت.» "دین پسندیده‌ی آنان را بر همه جا مسلط و نافذ گرداند، و بر همه‌ی مؤمنان پس از ترس و هراس از دشمنان ایمنی کامل عطا فرماید [که مرا عبادت کرده و هیچ شرک نورزند]" فرمود:«منظور از آن زمان ظهور قائم (عج) است.»
6- اَمَّنَ یُجیبُ اِذا دَعاهُ وَ یَکشِفُ السّوء وَ یَجعَلُکُم خُلفاءَ الاَرضِ «نمل/62» ؛ آیا آن کیست که دعای بیچاره‌ی مضطر را به اجابت می‌رساند و رنج و غم را بر طرف می‌سازد و شما را جانشین زمین قرار می‌دهد.
عَن اَبی عَبدِاللهِ(ع) قالَ: نَزَلَت فی القائِم مِن آلِ مُحَمَّد (ص) هُوَ وَ الله المُضطَرَّ اذا صَلّی فی مَقامِ رَکعَتینِ وَ دَعا (الی) اللهِ فَأجابهُ وَ یَکشِفُ السّوءَ وَ یَجعَلَهُ خَلیفَةً فی الاَرضِ. وَ هذا مِمّا ذَکَرنا اَنَّ تأویلهُ بَعدَ تنزیلهِ. ؛ از حضرت ابی عبدالله امام صادق (ع) فرمود: [این آیه] درباره‌ی قائم از آل محمد(ع) نازل شد، اوست به خداوند سوگند آن مضطر هنگامی‌که در مقام [ابراهیم] دو رکعت نماز گذارد و (به سوی) خداوند دعا کند. پس او را اجابت نماید و ناراحتی را برطرف می‌سازد، و او را خلیفه‌ی خدا در زمین قرار دهد. و این از جمله اموری است که یاد کردیم اینک تأویلش بعد از تنزیلش می‌باشد.
7- وَ نُریدُ اَن نَمُنَّ عَلی الذّینَ استُضعِفوا فی الاَرضِ وَ نَجعَلَهُم أئِمَّهً وَ نَجعَلَهُم الوارثینَ «قصص/5» ؛ و ما اراده کردیم بر آنانکه در زمین مستضعف شدند، منت گذاریم و آنان را پیشوایان و وارثان زمین قرار دهیم.
روایت در مورد اینکه این آیه درباره‌ی امامان از آل محمد(ص) نازل شده بسیار است که در کتاب «البرهان» یاد گردیده است. همچنین حدیث مفصلی که در کتاب دلائل الامامه/صفحه‌ی 237 آمده است و پیامبر اکرم (ص) جزئیات امامت و مهدویت را به سلمان فارسی می‌آموزند و بحث رجعت را هم مطرح می‌کنند و در آخر می‌فرماید تأویل این آیه بعد از ظهور تحقق می‌یابد.
و نیز شیخ طوسی به سند خود از حضرت امیرالمومنین، علی(ع) روایت نموده که در مورد فرموده‌ی خدای تعالی [این آیه] فرمود: «ایشان آل محمداند، خداوند مهدی ایشان را پس از تلاش [و رنجشان] برانگیزد. پس آنان را عزت دهد و دشمنانشان را خوار گرداند.»
8- وَالعَصر- اَنَّ الأِنسانَ لَفی خُسرِ- ألاَّ الذّینَ آمَنوا وَ عَمِلوا الصالِحاتَ وَ تَواصَوا بِالحقِّ وَ تَواصَوا بَالصَبر«عصر/3-1»
سوگند به عصر، همانا که انسان در زیانکاری و خسران است، جز آنانکه ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام داده و یکدیگر را به حق سفارش نموده و به صبر توصیه کردند.
سُئِلَ الصّادِقُ جَعفَرُ بنُ محَّمدٍ (ص) عَن قَولِ الله عَزَّوَجَلَّ:« وَالعَصر اِنَّ الأنسانَ لَفی الخُسرٍ» قال: اَلعَصرُ عَصرُ خُروجِ القائِمِ(عج) «اِنَّ الأنسانَ لَفی الخَسر» یَعنی أعدائَنا. «ألاّ الذّینَ آمَنوا» یَعنی بِآیاتِنا «وَ عَمِلوا الصِّالِحاتِ» یَعنی بِمُساواتِ الأخوانِ «وَ تَواصَوا بِالحَقِّ» یَعنی بِالاِمامَةِ «وَتَواصوا بِالصَّبرِ» ِعنی بِالعِترَةِ. ؛ از حضرت صادق(ع) درباره‌ی سخن خدای عزوجل: «سوگند به عصر که هر آینه انسان در زیانکاری است» پرسش شد. حضرت فرمود: سوگند به عصر یعنی عصر ظهور قائم(عج)، همانا انسان در زیانکاری است، یعنی دشمنان ما در زیانند. مگر آنانکه به نشانه‌های ما ایمان آورده و کارهای شایسته انجام دادند، یعنی با برادران دینی همیاری نمایند و یکدیگر را به حق سفارش نمودند، یعنی به امامت. و یکدیگر را به صبر توصیه کردند، یعنی به عترت(خاندان پیامبر).
9- وَ ذَکَّرهم بِأیّامِ اللهِ «ابراهیم/5» ؛ و روزهای خدا را به یادشان آور.
قال الصادق(ع):«أیّامُ الله عَزَّوَجَلَّ ثَلاثَةٌ: یَومَ یَقومُ القائِم وَ یَومَ الکَرَّةِ وَ یَومَ القیامَةِ» ؛ امام صادق(ع) فرمود: «روزهای خدای عزوجل سه روز است: روزی که قائم(عج) قیام نماید، روز رجعت و روز قیامت.»
10- قَل یَومُ الفَتحِ لا یَنفَعُ الذّینَ کَفَروا أیمانَهُم وَ لا هُم یُنظَرونَ«سجده/29» ؛ (ای پیامبر) بگو:«روز پیروزی، ایمان (آوردن) آنها که کفر ورزیدند ایشان را سودی ندهد، و مهلت داده نشوند.»
در حدیثی از امام صادق(ع) درباره‌ی این آیه‌ آمده است که چنین فرمودند:«روز پیروزی، روزی است که دنیا بر روی حضرت قائم(عج) گشوده شود. کسی که پیش از آن هنگام مومن نبوده و به این پیروزی اعتقاد نداشته باشد، ایمان(آوردن) او (در هنگام ظهور) بدو سود نبخشد. اما آن (که پیش از ظهور ایمان داشته است) ایمانش برای او سودمند خواهد بود. خداوند مقام و شأنش را بزرگ خواهد ساخت، روز قیامت بهشت خود را برایش می‌آراید و آتش(دوزخ) را از وی به دور می‌دارد. این است پاداش باورداران ولایت امیر مؤمنان و فرزندان پاکش درود بر همیشگان باد.»
11- وَ قاتَلوهُم حَتّی لا تَکونَ فِتنَةً وَ یَکونَ الدِینُ کَلّهُ لله «انفال/39»
و با آنان [کافران و معاندان] نبرد کنید تا اینکه هیچ فتنه و فسادی بر جای نماند و تمام دین از آن خدا شود.
عیاشی به سند خود از زراره روایت کرده که گفت امام باقر(ع) فرمود: از پدرم راجع به فرموده‌ی خدای تعالی [این آیه] سؤال شد، فرمود: [همانا] تأویل این آیه نیامده، و چنانچه قائم ما(عج) بپا خیزد، آن هنگام کسی که دورانش را درک کند، آنچه از تأویل این آیه می‌شود را خواهد دید. و همانا دین حضرت محمد(ص) به هر کجا که کسی هست خواهد رسید، تا آنجا که ـ همانطورکه خداوند فرمود- هیچ شرکی بر پشت زمین بر جای نخواهد ماند.
12- هَوَ الذّی اَرسَلَ رَسولَهُ بِالهدی وَ دینِ الحَقِّ لِیُظهِرهُ علی الدّینِ کلّهِ وَ لَو کَرِهَ المُشرِکونَ«توبه/33»
اوست خدایی که رسولش را با هدایت و دین حق فرستاد تا او را بر همه‌ی دین [وتمامی کیش‌ها] آشکار سازد هر چند که مشرکان این امر را اکراه دارند.
ابن باویه گوید: حضرت امام صادق(ع) درباره‌ی این آیه فرمودند: به خدا سوگند تأویل آن هنوز نازل نشده، و تأویل آن نازل نخواهد شد تا اینکه قائم(عج) خروج نماید، پس چون قائم(عج) خروج کند هیچ کافر به خدای عظیم، و هیچ مشرک به امامت باقی نماند مگر اینکه خروج او را اکراه دارد، تا اینکه اگر کافر یا مشرکی در دل سنگی [مخفی] باشد، آن سنگ به زبان آمده، خواهد گفت: ای مومن! در شکم من کافری هست، مرا بشکن و او را به قتل رسان.
13- قالَ رَبَّ فَانظِرنی الی یَوم یَبعَثونَ-قالَ اِنَّکَ مِن المُنذرین- الی یَومِ الوَقتِ المَعلوم«حجر/38-36» ؛ ابلیس گفت: پروردگارا پس مرا تا روزی که خلائق برانگیخته شوند مهلت ده، خداوند فرمود: البته تو از مهلت داده‌شدگانی تا به روز و هنگام معین و معلوم.
از حضرت امام صادق(ع) درباره‌ی گفته‌ی ابلیس پرسیده شد که آن چه روزی خواهد بود؟ فرمود: وقت معلوم روز قیام قائم آل محمد است، هرگاه خداوند او را برانگیزد در مسجد کوفه که ابلیس می‌آید در حالیکه بر زانوهایش راه می‌رود و می‌گوید: ای وای از این روزگار، آنگاه از پیشانیش گرفته شده گردنش زده می‌شود. آن هنگام روز وقت معلوم است که مدت او پایان می‌رسد.
14- بَقیّةُ الله خَیرُ لَکُم اِن کُنتُم مؤمِنینَ«هود/86» ؛ اگر مؤمن هستید، باقی گذاشته‌ی خدا برای شما بهتر است.
در کتاب اکمال الدین از امام باقر(ع) نقل شده:«اَوَّلُ ما یَنطِقُ بِهِ القائِم(عج) حینَ خَرَجَ هذهِ الآیةِ بَقیَّة الله خَیرٌ لَکُم اِن کُنتُم مُومنینَ. ثُمَّ بَقیةَ الله وَ حُجَّتهُ وَ خَلیفَةُ عَلَیکُم فَلا یَسلِمُ عَلَیهِ المُسلِمِ اِلّا قالَ السَّلام عَلَیکَ یا بَقیَّةَ الله فی أرضِهِ. ؛ یعنی نخستین سخنی که مهدی(عج) بعد از قیام خود می‌گویند، این آیه است بَقیَّةَ الله خَیرٌ لَکُم اِن کُنتُم مؤمِنینَ سپس می‌گوید: منم بقیّه الله و حجت و خلیفه او در میان شما، سپس هیچکس بر او سلام نمی‌کند مگر اینکه می‌گوید: السلام علیک یا بقیه الله فی ارضه.
و در اصول کافی جلد1/صفحه 411 باب نادر- حدیث 2 چنین نقل می‌کند:
عن ابی عبدالله(ع) قالَ: سَألَهُ رَجُلٌ عَنِ القائِمِ یُسَلَّمُ عَلَیع بِأمیرِ المومِنینَ؟ قالَ لا، ذاکَ أسمٌ سَمُّیَ الله بِهِ أمیرَ المومِنینَ(ع) لَم یسّمَّ بِهِ أحَدٌ قَبلَهُ وَ لا یُتَسَمّی بِه بَعدَهُ اِلّا کافِرٌ. قُلتُ جُعِلتُ فِداکَ کَیفَ یَسَلَّمُ عَلَیه، قالَ یَقولونَ الّسلام عَلَیکَ یا بَقیَّةَالله ثُمَّ قَرَأَ بَقیَّةَالله خَیرٌ لَکُم اِن کُنتُم مؤمِنین ؛ از امام صادق(ع) نقل است که فردی از ایشان سؤال کرد که آیا بر قائم(عج) به عنوان امیر سلام می‌شود؟ حضرت فرمودند: نه، این اسمی است که خداوند حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) را به آن نام خوانده است؛ هیچ کس قبل از آن حضرت به چنین نامی خوانده نخواهد شد، مگر اینکه کافر باشد. پرسید بر او(امام دوازدهم) چگونه سلام می‌دهند؟ فرمود: می‌گویند «سلام بر تو ای بقیه الله» سپس این آیه را تلاوت کردند: بَقیَّةَ الله خَیرٌ لَکُم اِن کُنتُم مؤمِنین.
در این 14 آیه تنها گوشه‌ای از ابعاد مهدویت در قرآن تبیین شد.


منابع:
1- قرآن کریم
2- تورات و انجیل
3- خورشید پنهان، نوشته‌ی آقای مهدی‌پور
4- تفسیر برهان
5- تفسیر نمونه
6- CD جامع (التفاسیر)
7- جزوه‌یبیان قرآن
8- اصول کافی
9- psalms in Persian, reprinted from the Bible of 1895- PRINTED INGREAT BRITAIN

مقاله هاي مرتبط:


      
 
 كليه حقوق اين مجموعه طبق قوانين نرم افزاري متعلق به دبيرخانه‌دائمي‌اجلاس‌دوسالانه‌بررسي‌وجودي‌ابعادحضرت‌مهدي(عج)مي‌باشد